باشقى بەترادىيو ۇعۇۇىشكەرلەرسۉرۅتتۅر
ىر-كۉۉلۅرسۉرۅتتۅركىلىپتەررادىيو بەرۉۉلۅرۉن تانداپ ۇعۇۇ
جاڭىلىقتار
التىن بايىرقى كۅچۅسۉنۉن ەسكى كەبەتەسى جاڭى تۉسكۅ كىردى
   2018-04-09 17:39:23     xjbs   

قۇمۇل ۇيعۇرلار بەكتىگى، كۅرۉستۅندۉگۉ ماملەكەت داراجالۇۇ تارىحى مادانئيات قىشتاعى- قومۇل شاارى ەۋىرعول رايونۇ حۇيچىڭ ايىلى التىن قىشتاعىنا جايعاشقان، ىلگەرى، قىشتاقتىن بالئت، باش الامان چۅيرۅسۉ، ەسكى كۅۅنۅ ۉيلۅر مەنەن تەرەڭ مادانئيات نەگىزى ار قايسى جاقتان شايكەشپەي قالعان. ۇشۇل ابالدى ۅزگۅرتۉۉ ۉچۉن، قۇمۇل شاارى «قووز ايىل قىشتاق قۇرۇلۇش تۉرۉ» مەنەن ۅزگۅرتۉۉ ارقىلۇۇ، مئڭ جىلدىق بايىرقى قىشتاقتى قايتادان نۇردانتتى.

جاساعان ەكى جاشتىن باقتىن جانا قۇبانچىنا ورتوقتوشتۇ. جىگىتتىن دوسۇ الىم ئمىت مىنداي دەدى:- «دوسۇم توي جاسادى، بىيلەدىك، دۇۇماندۇۇ بولدۇ، مىنا بۇل بئزدىن كۅۅنۅ كۅچۅ، ازىر اياباي جاقشى بولۇپ كەتتى.»
       الىم ئمىت ايتقان ەسكى كۅچۅ، ەۋىرعول رايونۇنا حۇيچىڭ ايىلى التىن قىشتاعىنىن نەگىزكى جولۇ، التىن قىشتاعى ۇيعۇرچا «التۇنلۇق» دەپ اتالعان، ماانئىسى التىندىن مەكەنى بولعون.  بئر جىلدىن الدىندا، بۇل جەر بئر ەسكى كىچىك كۅچۅ ەلە، اقىر-چىكىردى قاالاعانچا ىرعىتىپ، باش الامان تارتقان ەلەكتىر زىمدارى، بورووندوعۇ توپو-چاڭ، مۇنۇ كۅرگۅن ساياقاتچىلار ارتىنا قايتۇۇچۇ ەلە. پارتئيا 19- قۇرۇلتاي بايانداماسىندا ايىل قىشتاقتاردى گۉلدۅنتۉۉ ىستىراتەگىياسى ورتوعو قويۇلعاندان كىيىن، قومۇل شاارى تۉيۉندۉۉ قىلىپ التىن بايىرقى كۅچۅسۉندۅكۉ تۇرعۇنداردىن دۇبالدارى جانا قوروو جايى، سۇۇ مەنەن قامدوو جانا بالئت سۇۇ چىعارۇۇ، جول سىياقتۇۇلارعا قاراتا ۅزگۅرتۉۉ الىپ بارعان، ازىر، بئر كىلو مەتىرلىك بايىرقى كۅچۅنۉن ەكى جەەگىندە 70 تەن اشۇۇن تۉرلۉۉ دۉكۅندۅر اچىلدى. دىيقاندار شاتتىعىنىن ەەسى باحارگۉل مەمەت قابارچىعا، ەسكى ۉيۉ جاڭىلانعانىن، قىشتاق تۇرعۇندارى جاڭى ۉيلۅرگۅ كىرگەنىن، كىرەشە ارتتىرۇۇ جولۇ كۅبۅيگۅنۉن ايتىپ بەردى. تئجارات باشتاعان جارىم جىلدان بەرى، 40 مئڭ يۇاندان اشۇۇن اقچا تاپقانىن ايتتىپ مىنداي دەدى:- «ىلگەرى بۇل جەردە، جول، كۅچۅ چىراقتارى، جابدۇۇلارى جاقشى ەمەس بولچۇ، ەڭ اقىرى بئنادان ۉي الىپ كۅچۉپ كىردىك. بئنالار سالىنعاندان كىيىن، كۅچۅلۅر جاڭىلانىپ، جۇۇندۇ جولۇ، سۇۇ چىعارۇۇ، تابئيعى گاز جانا جىلۇۇلۇق مەنەن قامدوونۇن باارىسى ۇلانىپ، بئنا ۉيلۅر مەنەن ايرىماسى جوق ەلە، بئز قايتىپ كەلدىك. سوودا داعى سىزىل جاقشى، قىش ئچى توقتوپ قالبادى، بئر كۉندۅ 5، 6 ۉستۅل قونوق بار.»

بىيىل، قومۇل شاارى «قومۇل شاارى جالپى تۇلقۇ جوسپور»ۇن تۉزۉۉ جانا ۅزگرتۉۉ قىزماتىن باچىم جىلىشتاتىپ، ۅزگۅچۅلۉگۉ قويۇۇ، قونۇشتانۇۇعا جايلۇۇ بولۇۇداي تالاپتار بويۇنچا شاار ايىلدى ورۇنداشتىرۇۇنۇ جاقشىرتتى. حۇيچىڭ ايىلى التىن قىشتاعىن، جىيانگو قىشتاعىن، جىيدە قۇدۇم قىشتاعىنىن ايلاناسىنداعى بااردىق كۅرك تۉيۉندۅرۉن تۇتاشتىرىپ، ساياقات قاينارلارىنا قارتا تەرەڭدەي قازۇۇ الىپ بارىپ جانا مادانئياتتا جاڭىلىق جاراتىپ، «ۉچ ۇزۇن-تۇۇراسىنا تۇتاشقان» ساياقات كۅچۅسۉن قالىپتاشتىرۇۇ كەسىپ ورۇنداشتىرۇۇسۇن پئلاندادى. قومۇل شاارى ەۋىرعول رايوندۇق ساياقات مەكەمەسىنىن ورۇن باسار باشچىسى ۋۇ جۉن مىنداي دەدى:- «باش شۇجئى شئى جئنپئڭ ەكى جىينالىش مەزگىلىندە: جەرلىك ۅزگۅچۅلۉكۅ ماانئى بەرىپ، ايىلدىن سالت-سانااسىن ايگىنەلەپ، ايرىقچا جۅرۅلگۅلۉۉ قىشتاقتار، ۇلۇتتۇق قىشتاقتار جانا جۅرۅلگۅلۉۉ قۇرۇلۇشتاردى ايتتى. التىن بايىرقى كۅچۅسۉ قومۇلداعى بايىرقى ۇيعۇر تۇرعۇندارىنىن قۇرۇلۇش ەلەمەنتىنە بىرىكتىرىپ، ارى جۅرۅلگۅلۉۉ قىشتاقتى ساقتاپ، ارى زامانباپ مادانئياتتى بىرىكتىردى. دىيقان-مالچىلاردى ۇشۇل كۅچۅدۅ، جەر جەمىش باقچاسى بارلاردى ۉزۉۉ-تەرۉۉ ساياقاتىن ۅنۉكتۉرۉۉگۅ، كۅچۅ بويۇندا ۉيۉ بارلاردى دۉكۅن اچۇۇعا، مەيمانقانا اچۇۇعا جەتەكتەدىك.»

بايلانىشتۇۇ ماقالا
ىرلار
سايتتىن باسما ۇقۇعۇ شئنجاڭ ەل رادىيو ئستانسىياسىنا تااندىق
بۇل سايتتان ۇرۇقساتسىز ماالىمات الۇۇعا بولبويت.