باشقى بەترادىيو ۇعۇۇىشكەرلەرسۉرۅتتۅر
ىر-كۉۉلۅرسۉرۅتتۅركىلىپتەررادىيو بەرۉۉلۅرۉن تانداپ ۇعۇۇ
جاڭىلىقتار
قۇرت چۅپتۉن ۅتكۅن زامانى
   2018-05-11 20:47:06     xjbs   

5-ايدىن ورتولورۇندا «جۇڭگو قۇرت-چۅپ بئرىنچى وودانى» دەپ اتاق العان چىڭحاي ۅلكۅسۉ يۉشۉ زاڭزۇ اپتونوم وبلاسىنىن زادو وودانى قۇرت چۅپ جىيناپ الا تۇرعان مەزگىلگە كىرەت. جەرگىلىكتۉۉ ۅكۉمۅتتۉن كۅپ جىل وت-چۅپتۉ  ەكولوگىيالىق الۇۇ ىقماسىن ۉگۉت قىلۇۇسۇ ارقىلۇۇ ۇچۇردا قۇرت-چۅپتۉ قازىپ العاندان كيىن چۅپتۉن قابىعىن قايرا تولتۇرۇپ «ايتىشقان جۅرۅلگۅگۅ» ايلاندى. جۇڭگولۇقتار جەي تۇرعان قۇرت چۅپتۉن تارىحى ۇزۇن، قۇرت چۅپتۉن داعى بئر اتى جۇڭحۇا قۇرتۇ، جۇڭگونۇن جۅرۅلگۅلۉۉ باالۇۇ جۇڭگوچو دارى ماتئرىيالى، بئروق كۅپ سانداقى كىشىلەردىن تۉشۉنۉشۉ تەك عانا ۇشۇنچەلىك عانا، بۉگۉن جۇڭحۇا جۇڭحۇا جۅرۅلگۅسۉن ۇلانتالى تۉرمۅگۉبۉزدۅ كۅپچۅلۉكتۉ باشتاپ قۇرت چۅپتۉن ۅتكۅن زامانى بۉگۉنكۉ كۉنۉنۅ قايرىلىپ كۅرۅلۉ.

    جەرگىلىكتۉۉ زاڭزۇلاردىن جۅرۅلگۅلۉۉ قاادا-سالتىندا ار ايدىن 1 كۉنۉنۅن 15-كۉنۉ چەيىن قۇرت چۅپتۉ قازۇۇ جۇمۇشۇ اقىرلاشىپ، قۇرت چۅپتۅردۉ جىيناپ العان بارىشىندا پايدا بولعون اقىر-چىكىرلەر جىيناپ الۇۇ رايونۇنا ايىلدىق اقىر چىكىردى جىيناپ الۇۇ وردۇنا جەتكىرىلە تۇرعان بولۇپ مىنداي جاسوو چۅيرۅ ەكولوگىياسىنىن بۇزۇلۇشۇنۇن الدىن الۇۇ ۉچۉن ەكەن. مالچىلار قۇرت چۅپ قازىپ الۇۇ بارىشىندا الدى مەنەن چۇقۇپ الۇۇ چۅلكۅمۉن ەڭ كىچىك داراجادا بەلگىلەپ الىشات، مىنداي قىلۇۇ قۇرت چۅپتۉ قازۇۇنۇن جايلووعو بۇزعۇنچۇلۇق الىپ كەلۉۉسۉنۉن الدىن الۇۇ ۉچۉن.
 
   چىڭحايدىن قۇرت چۅپ تۉشۉم ۅلچۅمۉ جۇڭگونۇن جالپى تۉشۉم ۅلچۅمۉنۉن % 60 ايلاناسىندا بولۇپ، زودا وودانى چىڭحاي ۅلكۅسۉ قۇرت چۅپ نەگىزگى ايدالا تۇرعان جەرلەردىن بئرى، بۇل جەردەكى ۉچ دارىيا قاينارى يادرولۇق جايعاشقان رايون لانسياڭجاڭ دارىيالارىنىن باشتالعان جەرى بولۇپ بۇل جەرلەردە ۅندۉرۉلگۅن قۇرت چۅپتۅردۉن باشى چوڭ، ساپاتى جاقشى، نۇقۇرالىعى جاقشى. سىرفالوسپوراسى ۇزۇن بولۇۇداي ۅزگۅچۅلۉككۅ ەە.[

    قىشقى قۇرت كۉزگۉ قۇرت قۇرتبۇ جە چۅپپۉ؟ ال بئر تۉردۉۉ «جارعانات سىمال كۅپۅلۅك»تۉن «قۇرت گەنىنىن» مەنەن بىرىگۉۉسۉم وشوندقتان كەەبئرۅۅۅلۅر قۇرت چۅپتۅ جانىبارلار  مەنەن ايباناتتاردىن ايرىم ۅزگۅچۅلۉكتۅرۉ ساقتالعان دەپ ايتىشات.   اكتىپتۉۉلۉگۉ جەتكىلىكتۉۉ بولۇپ دارىلىق قاسىيەتى داعى بار. شئزاڭدىن ناچۉ، چىڭحايدىن يۉشۉ سىياقتۇۇ قۇرت وت نەگىزگى ۅندۉرۉلۉۉچۉ جەرلەردە  جەرگىلىكتەكىلەر قىشقى قۇرت چۅپ مەنەن جايقى قۇرت چۅپتۉ باشتان بويعو تابئيعاتتىن ۇقمۇشتۇۇ بەلەگى قاتارى باالاشات. قىشقى قۇرتۇ قۇرت چۅپ مەنەن كۉزگۉ قۇرت چۅپ پايدا بولعوندون باشتاپ ۅسۉپ قازىپ جىيناپ العانعا چەيىن بولعون ۇناقىت انىن قىمباتتۇلۇ ارى از ۇچۇراي تۇرعان اسىلدىعىن بەلگىلەگەن.

    قىشقى قۇرت مەنەن كۉزگۉ چۅپ بۉتكۉلدۅي جارعانات سىمال كۅپۅلۅك مەنەن قۇرت گەنىنىن سالىشتىرماسى ۅتۅ از بولعون بىرىگۉۉسۉنۅن قالپتاشقان بولۇپ، بەش التى جىل ۅسۉۉ مەزگىلىنە بولعونۇ قىرق كۉن كەتە تۇرعان قازىپ جىيناپ الۇۇ ۇباقتىن قوشقوندو قىشقى چۅپ مەنەن كۉزگۉ چۅپتۉن ۅزگۅچۅ از كەزىەە تۇرعان جانا ازىقتىق قىمباتى جوعوۇ بولۇۇداي ۅزگۅچۅ قاسىيەتىن قالپتاشتىرعان.

       قۇرت چۅپ ۅندۉرۉلۅ تۇرعان جەردىن دەڭىز دەڭگەەلىنەن بىيىك بولعونۇ انىن ساپاتىن بەلگىلەيت. دەڭىز دەڭگەلىنەن تۅمۅن رايوندوردو قۇرت چۅپتۉن دەنەسى بئر قىيلا كىچىك بولۇپ، سىرتقى كۅرۉنۉشۉ داعى قارامتىل سارى قوڭۇر جە بولبوسو قوڭۇر تۉستۅ بولۇپ، بئر قىيلا ۇزۇن بولعوندۇقتان سىچۇەن، يۉننان سىياقتۇۇ جەرلەردە كۅپ چىعات. دەڭىز دەڭگەلىنەن  بئيىك جەرلەردە ۅسۅ تۇرعان قۇرت چۅپتۅردۉن  داندۇۇ، بەتىنىن تۉسۉ سارى قوڭۇر تۉستۉۉ بولۇپ بئر قىيلا قىسقا، شئزاڭ، چىڭحاي سىياقتۇۇ جەرلەردى ۅكۉل مۉنۅزدۉۉ ۅسۅ تۇرعان بولۇپ بۇلاردىن اراسىندا شئزاڭ ناچۇ دەڭىز بەتىنەن 4500 مەتىر بىيىكتىكتە بولۇپ، تابئعىي چۅيرۅسۉ تازا، ۅندۉرگۅن قۇرت چۅبۉنۉن ساپاتى داعى جوعورۇ. 

     قۇرت چۅپتۉ جىيناپ العاندان كىيىن كۅپچۉلۉك كىشىلەردە بئر تۇۇرا ەمەس تۉشۉنۉك  بار. جوعورۇدا قازىپ الىنعان قۇرت چۅپتۉن داندۇۇ، تۉسۉ تۇنۇق، سۇۇ قۇرامى جوعورۇ ەكەنىن ايتىپ ۅتتۉك، كۅپتۅگۅن كىشىلەردە سۉلگۉ مەنەن كىچىنە اارچىپ جىبەرگەندەن كىيىن ەلە جەمەكتىك قاتارى قولدونسو بولوت، مىنداي جاساعاندا ازىقتىق قۇرباتى انسايىن جوعورۇ بولوت دەگەن تۇۇرا ەمەس كۅز قاراش بار. ئش جۉزۉندۅ انداي ەمەس، قۇرت چۅپ ۇزۇن ۇباقىتۇۇ ۅسۉۉ بارشىندا ۅتكۅرگۅندۉكتۅن تۇپۇراقتاقى ايرىم ارالاشما زاتتار مەنەن زىياندۇۇ نەرسەلەردى ۅزۉنۅ شئمىرىپ العان بولۇۇسۇ مۉمكۉن. وشوندۇقتان جۅنۅكۅي بئر چوتكەلەگەندە تازالاي الباعان نەرسەلەردى سۅزسۉز جاقشىلاپ تازالوو جانا ارى تازالوو اسبابى مەنەن تاقىر تازالاپ، قۇرت چۅپتۉن بەتىندەكى قالىپ قالعان ايرىم ارالاشما زاتتاردى تاپ-تازا جۇۇعاندا انان تازا دارىلىق قاسىيەتى بار قۇرت چۅپكۅ ەە بولعون بولوت.

   قىشقى قۇرت مەنەن كۉزگۉ چۅپتۉن جىيناپ الىنۇۇ مەزگىلى اياباي ماانىلۉۉ، بۇل مەزگىل تىكەلەي بۇل ۅسۉمدۉكتۉن ازىقتىق داراجاسىنا تااسئر تىيگىزەت. قۇرت چۅپتۉن ۉچ تۉرۉ بار: العاچقى مەزگىل، ورتوڭقۇ ، سوڭقۇ مەزگىلدەكى قۇرت چۅپ، بۇلاردىن باردىعى قۇرت چۅپتۉن ۅسۉۉ مەزگىلى مەنەن وقشوبوعون جىناپ الۇۇ مەزگىلىنەن كەلىپ چىققان، العاچقى مەزگىلىندە دەنەسى قىسقا بولۇپ، بۇل مەزگىلدەكى قۇرت چۅپتۉن دارىلىق قاسىيەتى ەڭ جوعورۇ.

 

بايلانىشتۇۇ ماقالا
ىرلار
سايتتىن باسما ۇقۇعۇ شئنجاڭ ەل رادىيو ئستانسىياسىنا تااندىق
بۇل سايتتان ۇرۇقساتسىز ماالىمات الۇۇعا بولبويت.