باشقى بەترادىيو ۇعۇۇىشكەرلەرسۉرۅتتۅر
ىر-كۉۉلۅرسۉرۅتتۅركىلىپتەررادىيو بەرۉۉلۅرۉن تانداپ ۇعۇۇ
جاڭىلىقتار
توولۇۇ شاارداقى «باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار»
   2018-05-11 20:51:39     xjbs   

     «باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار» چۇڭچىڭدىكتەردىن تۉشۉنۉگۉندۅ «ۅنۅر كۅرسۅتۉۉ ىڭعايىن»داعى كىشنى ماقتاعان القىش سۅزۉ بولبوستون، بئر شاار، بئر دوور، بئر ەستەمە، بئر كەسىپتىن ۅزگۅچۅ اتالىشى. بۉگۉنكۉ كۉندۅ، جەرگىلىكتەكىلەر بۇل سۅزدۉ كۅرۉشكۅندۅ، تەسكەرىسىنچە،  كۅڭۉلۉ بۅكسۅرگۅندۅي بولۇشۇپ، داعى بئر از قام- قايعى مەنەن ارعاسىزدىق جۇۇرۇلۇشقان سەزىمدەردە بولوت.
      تاڭ يوڭبو، سىچۇان ۅلكۅسۉ سۇڭنىڭ شاارى پىڭچى وودانى چاڭلىبازارى چاڭگو قىشتاعىنان، بىيىل 76 جاشقا چىققان ال، چوڭچىڭدە 15 جىل باقان مەنەن جۉك تاشىپ، چوڭچىڭدەكى قىيلا ىلگەركى باقان مەنەن جۉك تاشۇۇچۇلارعا ايلاندى. 
       بۉگۉنكۉ كۉندۅ، بۇل شاارعا، بۇل جەردىن جاشووسۇنا بىشقان ال، بارعان سايىن ارمانعا تۇشتۇق دارمان جوق بولۇپ قالعانداي، بولعونۇ ۉستۉندۅكۉ ۅزۉ مەنەن ۇزۇن جىلداردان بەرى چوعۇۇ جۉرۉپ، سان-ساناقسىز كۉن-تۉندۅردۉ ۅتكۅزۉپ، بىرگە قان- تەر، كۅز جاشى اعىزعان باقانى مەنەن قوش ايتىشىپ ۅزۉنۉن ايىلىنا قايتتى.
     «چۇڭچىڭدەكى ەڭ بايىرقى باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار»دىن الىستاپ بارا جاتقان قاراانىن كۅرگۅندۅ،  20 جىل مۇرداقى ىسلاات الىپ بارىپ ەشىكتى اچىپ جىبەرگەندەن بەرى قاراي، 200 مئڭ دىيقان چۇڭچىڭگە كىرىپ، توولۇ شااردىن جەر تۉزۉلۉشۉنۅ نەگىز ۅزگۅچۅ جۇمۇش ىشتۅۅ ىڭعايىن جاراتقان كۅرۉنۉشۉ كۅز الدىبىزعا ەلەستەيت. الار باقاندى كۅتۅرۉپ الىپ، تووعو قاراي چىعىپ بارا جاتىشقان شااردىقتارعا جاردامداشىپ وور جۉگۉن جەڭىلدەتىپ كەلە جاتقاندار بولۇپ، چۇڭچىڭدىكتەر الاردى «توولۇۇ شاارداقى باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار» دەپ اتاشقان. 

    الدىنقى قىلىمدىن 90-جىلدارىنداقى چۇڭچىڭ، كۉن سايىن ىلگەرلەپ، ۅنۉگۉنۉن العاچقى ۅرۉشۉندۅ بولعوندۇقتان، بۇل شااردا ادام جەتكىلىكسىز، كۉچ جەتكىلىكسىز بولعون ۇچۇر ەلە، بۇل شاارعا قاراي اعىلعان جۉزدۅگۅن دىيقاندار جانا سىرتتان كەلگەن ىشتەمچىلەردىن اراسىندا بئر تال باقانىن كۅتۅرۉپ الىپ چۇڭچىڭگە كەلىپ، باقان مەنەن تىرىچىلىك ۅتكۅرۉپ، قان-تەرى مەنەن بۇل شااردىن ازىرقى كەبەتەسىن قۇرۇپ چىعىشقان باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار داعى بار ەلە.

توولورعو بئز بارابىز،
شااردىقتاردىن جۉگۉن جەڭىلدەتىپ،
وور جۉكتۉ الابىز،
شاار قۇرۇلۇشۇنا كۉچ چىعارىپ

        1997-جىلى، «باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار» دىن چىنعى جاشووسۇن ارقا كۅرۉنۉش قىلعان، چۇڭچىڭدىن جەرگىلىكتۉۉ دىيالەكتىندە تارتىلعان «توولۇۇ شاارداقى باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار» دەگەن تەلە سەرىياسى قويۇلۇپ كۅپ ۅتپۅي، چۇڭچىڭ ال تۇرعاي بۉتكۉل باتىش تۉشتۉك ۅرۅۅنۉندۅ دۉر كەتتى.

      اتالعان فىلىمدە سالتاناتتۇۇ كۅرۉنۉش جانا ارتىستەردىن كۅركۅم كەلبەتى جوق بولۇپ، ەسكى چۇڭچىڭدەكى قاراپايىم دىيقاندارىن چىنىعى جاشووسۇ چاعىلدىرىلعان، وشول ۅزگۅچۅ دووردوقۇ كۅپتۅگۅن چۇڭچىڭدىكتەردەي، بۇل تەلە سەرىياسىن كۅرگۅندۅ چۇڭچىڭدىكتەردىن باردىعى بۇل اڭگەمە قۇدۇم الاردىن ۅزدۅرۉنۉن جانىندا ەلە بولعوندوي ۇشۇنچالىق تاانىش سەزىنىشكەن بولۇپ، اتالعان فىلىمدىن قىزۇۇ قويۇلۇۇسۇ مەنەن، «چۇڭچىڭدىك باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار»دىن اتاعى بۉتكۉل ماملەكەتكە تاراپ، «ۅزگۅچۅ ۇلۇتتۇق مادانئي كۅرۉنۉش» بولۇپ قالدى.
 
     بەيراسىمىي «چۇڭچىڭ ناام كارتاسى»، ال ەمى فىلىمدەكى مئي لاۋكان، ماۋزى، ماۋنيۇ، باداۋ سورپوسۇ... ال تۇرعاي فىلىمدىن نەگىزگى ىرىنداي بۇلاردىن باردىعى چۇڭچىكتەردىن ورتوق ەستەمەسىنە ايلاندى.

     «باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار» عا ەڭ وقشوعون« مئي لاۋكان»دىن رولۇن-- پاڭ زۇيۉن جاراتقان بولۇپ 2008-جىلى 10-ايدا اتالعان فىلىمدە «مئي لاۋكان»دىن رولۇن العان پاڭ زۇيۉن وورۇ ايىنان كۅز جۇمدۇ. «مئي لاۋكان»دىن ۅز اتى پاڭ زۇيۉن، 1941-جىلى سىچۇەن ۅلكۅسۉنۉن لىشان شاارىندا تۅرۅلگۅن، چۇڭچىڭدىك كۅركۅم ۅنۅرچۉ، سىچۇان تئياتىرى ارتىسى. 

     1988- جىلى ەڭ العاچ «لئڭ جابىشقاق كۉرۉچ قۇمالاق» دەگەن تەلە سەرىيالىندا رول العان. 1992-جىلى سىچۇان دىيالەكتىندە تارتىلعان «اقماق ۇستاز» دەگەن كىنودو رول العان. 1993-جىلى بايىرقى زاماندى سۉرۅتتۅگۅن يۇمۇرىستىك « توعۇز تال جۉن» دەگەن كىنودو رول العان. 1995-جىلى دىيالەكتىنى نەگىز قىلعان يۇمۇرىستىك فىلىم «توولۇۇ شاارداقى باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار»دا جاراتقان رولۇ ۉچۉن سىچۇان ەل ارالىق تەلە مايرامىندا ەڭ جاقشى ەركەك باش رولچۇ دەپ باالانعان.

      «توولۇ شاارداقى باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار» دەگەن بۇل فىلىمدىن رەجىسسورۇ شۇيئدى پاڭ زۇيۉنۉ جەتكەن چەبەر ارتس بولۇپ، باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردى سۉرۅتكۅ الۇۇ بارشىندا ال باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردىن چىنعى جاشووسۇن باشىنان ۅتكۅرۉپ كۅردۉ، كىيىن فىلىمدى سۉرۅتكۅ الۇۇ بۉتۉپ پاڭ زۇيۉن قايتىپ كەلگەندە ەشىك قارووچۇ انى «باقان مەنەن جۉك تاشۇۇچۇ» دەپ ەشىكتەن كىرگىزبەي قويعونۇن.- ايتقان. ۇشۇنداي وقۇيالاردان كىيىن انان بئز ەكرانداقى جاندۇۇ «مئي لاۋكان»دى كۅرۅ الدىق.
  پاڭ زۇيۉن 2008-جىلى 10-ايدىن 6-كۉنۉ، قوقۇسۇنان قوزعولعون مەە توسۇلۇۇ وورۇسۇ ايىنان قۇتقارۇۇ ۅنۉم بەربەي 3-اسكەرىي مەدىتسىنا ۇنىۋەرستەتىندە 67 جاشىندا كۅز جۇمعان.

     «مئي لاۋكان» دىن بئزدەن ايرىلۇۇسۇ مەنەن بىرگە داعى، ئيىنگە جۉك ارتىپ كۅتۅرۉپ الدىعا قاراي ىلگەرلەپ بارا جاتقان وشول دوور، ەسكى چۇڭچىڭدىن ەسكى كۅرۉنۉشۉ بئزدەن الىستادى. (كەمە جاي، ازاتتىق مۇناراسى، داشىگوۋ، گوتەي كىنوقاناسى، تۉردۉۉ توۋارلار ئماراتى ارى «توولۇۇ شاارداقى باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار»، جاڭى توولۇۇ شااردىن تاپ-تاقىر جاڭى كەبەتەسىندە ۇشۇل شااردى قۇرۇۇدا قالعان ۅنۅگۅلۉۉ ىزدەردىن اراسىندا ىينىنە جۉك ارتىپ بارا جاتقان باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردىن داعى ەلەسى بار. .

       20- جىل تۉركۉن ۅزگۅرۉۉلۅرگۅ تولعون، 20 جىل ەبەگەيسىز زور بۇرۇلۇۇلارعا تولعون. 20 جىل ۅتۉپ كەتتى، بئزدىن شاارىبىز جاپ-جاڭى كەلبەت مەنەن، بىيىكتە بوي تىرەگەن ئماراتتار، باردىق جەردى ەەلەگەن ئنتەرنەت، توقتووسۇز ۅتۉپ تۇرعان ماشئنالار... جاشوو رىتمىن انسايىن ىڭعايلۇۇ قىلچۇ «باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار»دىن سووداسى اقىرىن-اقىرىنداپ ازايا باشتادى. «بىلەكە سۅۅنۉپ جاشاعان دوور» الىستاپ بارا جاتتى.

    ال ەمى، الدىنقى مەزگىلدەردە بۇرچاقتور بەتىندە باا بەرۉۉ داراجاسى ەڭ جوعورۇ بولعون:«ەڭ اقىرقى باقان مەنەن جۉك تاشۇۇچۇلار» دەگەن دارەكتۉۉ فىلىمدەكى «باقان مەنەن جۉك تاشۇۇ» كەسپى قوومدۇن نازارىن بۇرۇپ، السىراپ بارا جاتقان ەڭ اقىرقى جارىعىن چاچتى.

     ەبەگەيسىز زور ۅنۉگۉۉلۅرگۅ، باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردىن اڭسووسۇ قامتىلعان... «توولۇۇ شاارداقى باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار فىلىمىنىن اقىرلاشۇۇ ىرىن باردىق چۇڭچىكدىكتەر ىرداعاندى بىلىشەت! بۇل ىردا توولۇۇ شاارداقى باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردىن بولوچوققو بولعون ۉمۉتۉن الىپ باتىمدۇۇلۇق مەنەن الدىعا قاراي ىلگەرلەگەن روحۇ چاعىلدىرىلعان.

     2016-جىلى 361 باقان مەنەن جۉك تاشۇۇچۇ 361 ادام بئرىنچى جولۇ باش قوشۇپ «جىلدىق چوعۇلۇش»ن ۅتكۅردۉ، بۇل باش قوشۇۇنۇ «ەڭ اقىرقى باقان مەنەن جۉك تاشۇۇچۇلار» دەگەن دارەكتۉۉ فىلىمدىن رەجىسسورۇ حى كۇ ۇيۇمداعان بولۇپ، حى كۇ رەجىسوردۇن مىنداي جاساشى بۇل توولۇۇ شاارداقى ەمگەكچىل باقان مەنەن جۉك تاشىعاندارعا بولعون ۇرماتىن بىلدىرۉۉ ۉچۉن ەلە.

      باقان مەنەن جۉك تاشىعان قارىيا كۅچۅدۅ سۇنۇش قاتىن تاپشىرىپ العاندا تااسىرلەنگەنىنەن:« 20 جىلدان اشۇۇن باقان مەنەن جۉك تاشىپ، بئرىنچى جولۇ بئزدىن بۇل كەسىپتىن جىلدىق باش قوشۇۇسۇنا قاتىشۇۇم» دەپ ايتقان.

     سۇنۇش قاتىن تاپشىرىپ العانداردىن اراسىندا ەس الۇۇداقىلار، ايالدار جانا بئر جۇپ جۇبايلار بار بولۇپ الار ۅزدۅرۉنۅ عانا تاان بولعون بۇل جىلدىق باش قوشۇۇدا، كۅپتۅگۅن سۇنۇشتاردى بەرىشىپ، ار بئر باقان مەنەن جۉك تاشۇۇچۇ ۅزۉنۉن جاڭى جىلدىق قاالولورۇن ايتىشقان، الاردىن بۇل ارى كىچىك ارى جۉرۅكتۉ زىلدەتكەن تىلەكتەرىن ۇققان كۅپتۅگۅن ادامدار كۅز جاشى قىلىشقان.

    15 جىلدىن الدىندا، پىڭ لاڭگۇي مەنەن ايالى جاڭ يئڭ بۇل شاارعا كەلىپ بىرگە باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردىن قاتارىنا قوشۇلعان.

     پىڭ لاڭ 59 جاشتا، جاڭ يئڭ 50 جاشتا بولۇپ جىلداردىن جووبۇ قاتارى بەتتەرىن بىرىش باسىپ تۇرسا داعى، ۅز وردۇلارىندا بەكەم تۇرۇۇداي بۇل روح بولعوندۇقتان ەكۅۅ ۅز جاشوولورۇ جۅنۉندۅ ايتىشقان ۇباقىتتار بەتتەرىنەن باقىتتىن نۇرۇ بالقىپ تۇرات.

     پىڭ لاڭگۇيدۇن داعى  ەڭ چوڭ تىلەگى بئر كىچىگىرەەك ۉي ساتىپ الىپ بۇل جەردە تامىر تارتۇۇ، «بۇل تىلەگىمدى ئش جۉزۉنۅ اشىرۇۇ ۉچۉن مەن داعى 100 كىلوگىرام جۉك تاشۇۇم كەرەك» دەگەن پىڭ لاڭگۇيدۇن قارەگى جاڭ يىڭگە قادالعاندا بۇل تىلەگىن سىيمىق مەنەن ايتىپ جاتتى.
 
   «بالامدىن مەنى قولدوپ ۇلاندۇۇ باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردان بولۇۇمدۇ ۉمۉت قىلام»

      52جاشتاقى لاۋ لئى ەڭ العاچ جولۇ باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردان بولۇپ، ال كەزدە 30 جاشتا ەلە. لاۋ لئى، باقان مەنەن جۉك تاشىعاندىقتان بالامدى ۇنىۋەرستەتتە وقۇتا العانىن، بۉگۉنكۉ كۉندۅ  ەڭ سىيمىقتانعانى بالاسى ۇنىۋەرستەتتى بۉتۉرۉپ ەلە قالباي داعى بئر جارناما شەرىكتىگىنە دىرەكتورۇ بولعونۇ ەكەنىن ايتتى. 
 
    «بالام ماعا ەمى باقان مەنەن جۉك تاشىبا دەپ ايتات، مەن قانتئپ بۇل جۇمۇشۇمان قول ۉزۅم؟» لاۋ لئى باقان مەنەن جۉك تاشىعاندى ۅزۉنۉن رۇحانئي تىرەگى قىلعان بولۇپ، بالاسىنىن تۉشۉنۉۉن جانا قولدووسۇن ۉمۉت قىلات، «ەگەر باقان مەنەن جۉك تاشىباسام اندا مەن ار كۉنۉ ۉيدۅ اراق ئچىپ كۉن ۅتكۅرسۅم عانا بولوت» دەيت.

      لاۋ حۇاڭ بىيىل 67 جاشتا بولۇپ «جىلدىق باش قوشۇۇ»داقىلاردىن اراسىندا جاشى ۇلۇۇلاردىن قاتارىندا. 2015-جىلى 7-ايدا، ال جوعورۇ قان باسىم سىياقتۇۇ وورۇلاردىن ايىنان 30 جىلدان اشۇۇن باقان مەنەن جۉك تاشىعان كەسىبىنەن قول ۉزۉپ، جياڭجىندەكى ايىلىنا قايتىپ، بئر جاعىنان وورۇسۇن دارىلاتىپ داعى بئر جاعىنان قىزىنا جاردامداشىپ نەبىرەلەرىن باعا باشتاعان. ەس الۇۇعا چىققان كۉنۉ، لاۋ حۇاڭ ەمەرەگىنىن اراسىنان جۉك تاشىعان باقانىن الىپ، تۉش كۅرگۅندۅ دەلە داعى قايرا كەلىپ باقان مەنەن جۉك تاشۇۇچۇ بولۇۇنۇ ويلوي تۇرعانىن ايتتى. انىن كۅز قاراشىندا باقان كۅتۅرۅ العىداي كۉچۉ عانا بولسو، قۇدۇم جاش كەزىندەكى ارى جاش ارى كۉچ بار ۇچۇرلارداي «بىيىل چىمىرقانىپ ايال الام» دەگەن روح مەنەن باقان مەنەن جۉك تاشىيت ەلە.

      56 جاشتاقى جاڭ چۇەنفىڭ بئر ايال باقان مەنەن جۉك تاشۇۇچۇ، جىلدىق باش قوشۇۇ ۇچۇرۇندا انىن باقان كۅتۅرۉپ العان كەبەتەسى كۅپچۉلۉكتۅن ۅزگۅچۅلۅنۉپ تۇردۇ. انىن تۇۇلعان ايىلى دىيانجياڭ بولۇپ، جۇبايى مۇردا ەلە كۅز جۇمعان، ۉي-بۉلۅدۅكۉ ۉچ بالا ۉچۉن ال التى جىلدىن الدىندا باقان مەنەن جۉك تاشىي باشتاعان. وشول باقان مەنەن جۉك تاشىعان كۉچۉنۅ سۅۅنۉپ ەكى قىزىن جەڭىشتۉۉ كۉيۅۅگۅ چىعارعان، ال ەمى جاقىندان بەرى انىن ەڭ چوڭ تىلەگى انسايىن تىرىشىپ بىيىل 25 جاشتاقى زاۋۇتتا جۇمۇشچۇ بولۇپ ەمگەكتەنىپ جاتقان بالاسىن «ۉيلۅپ قويۇۇ» بولۇپ، بىيىل جىل ىچىندە كەلىن كۅچۉرۉپ كەلۉۉدۅن تۇرعان بۇل چوڭ مىلدەتتى بۉتۉرگۅندۅ انان جاقشى ەس الا الام » دەپ ايتتى.

     باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردىن چىنعى تۇرمۇش كارتىناسى ەستەلىككە الىنعان دارەكتۉۉ فىلىمگە نەگىزدەلگەندە باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردىن ۇلعايۇۇسۇنا ەەرچىي بۇل كەسىپ داعى جويۇلا باشتاعان ... باقان مەنەن جۉك تاشىعانداردىن «سالتاناتتۇۇ ۅتمۉشۉ» كەلبەسكە كەتكەندەي، باقان مەنەن جۉك تاشىعاندارعا بايلانىشتۇۇ وشول ەلەس مەنەن ەستەمەلەر داعى كەلبەسكە كەتكەندەي. الار بئزدىن ەس تۇتۇمۇبۇزدا ساقتالسا داعى، بئروق ال كۉندۅر، ال اڭگەمەلەر، ال ادامدار تۉبۅلۉكتۉۉ وشول ۅتمۉش بولۇپ قالا بەرەت.

      ووبا، بئز «باقان مەنەن جۉك تاشىعاندار»عا ىراقمات ايتىشىبىز كەرەك، الاردىن ۇشۇل شاار ۉچۉن قوشقون سالىمىن جانا ەردىكتەرىن تۉبۅلۉك ەستە بەكەم قارماشىبىز كەرەك. ەگەر بئر كۉنۉ بۇل كەسىپ چىنىندا ەلە جوق بولسو، بئزداعى الاردىن ۉستۉندۅكۉ جۉكتۉ كۅتۅرۉشۉپ، ۇشۇل شااردىن بولبوچوعۇ ۉچۉن وور جۉكتۉ ۉستۉبۉزگۅ الىپ الدىعا قاراي ىلگەرلەشىبىز كەرەك. باقان مەنەن بۇل شااردىن تۉيشۉگۉن تارتقان وشول بئر توپ «باقان مەنەن جۉك تاشىعاندارعا» ۇلۇۇ ۇرمات.

 

بايلانىشتۇۇ ماقالا
ىرلار
سايتتىن باسما ۇقۇعۇ شئنجاڭ ەل رادىيو ئستانسىياسىنا تااندىق
بۇل سايتتان ۇرۇقساتسىز ماالىمات الۇۇعا بولبويت.