باشقى بەترادىيو ۇعۇۇىشكەرلەرسۉرۅتتۅر
ىر-كۉۉلۅرسۉرۅتتۅركىلىپتەررادىيو بەرۉۉلۅرۉن تانداپ ۇعۇۇ
جاڭىلىقتار
ىلەنىن «جۇڭگودوعۇ قووز جەرگە» دەگەن اتاعى بار
   2018-05-11 21:09:03     xjbs   

مۇرداعىلاردا: «شئنجاڭعا كەلبەسەڭ جۇڭگونۇن چوڭ ەكەنىن بىلبەيسىڭ، ىلەگە بارباساڭ شئنجاڭدىن قووز ەكەنىن بىلبەيسىڭ» دەگەن سۅز بار. ىلەنىن «جۇڭگودوعۇ قووز جەرگە» دەگەن اتاعى بار. ار جولۇ جاي مەزگىلىندە جاپايى گۉلدۅر، اق قار جامىنعان توونۇن ەتەگىندە اچىلىپ، جاپايى چۅپتۅر جاڭىدان بۉر اچقاندا بئر قىش بويۇ توڭۇپ تۇرعان دارىيالار اقىرىن ويعونۇپ، ۇي، قوي سىياقتۇۇ تۅرت تۉلۉك مال جاڭى چىققان چۅپتۅردۅن جەپ ىلە ۅرۅۅنۉنۉن كۅركۉنۅ كۅرك قوشوت.

ىلە ۅرۅۅنۉندۅگۉ جايلوولوردو ادامدار كۅپ بىلبەگەن جايلوولور مەنەن قاپچىعايلار بار بولۇپ موڭعۇلكۅرۅر، تەكەستىن قاراجونۇ، تاڭبۇلا، چوڭقۇشتاي سىياقتۇۇ بئر جۉرۉش جايلوولور بىيىك توولۇ جايلوولورعو كىرەت. بئروق شئزاڭداعىداي بئيىك ەمەس، بئيىك-جاپىز بولعون بۅكسۅ توولور ىچكى موڭعۇلدۇن جايلوولورۇنداي ارتىنا كۅز جەتكىسىز ەمەس.

5- ايدا ىلە  ۅرۅۅنۉنۉن كۅركۅ اياباي قووز بولوت، كۅك تىرەگەن بىيىك چوقۇلار، قالىڭ توقويلور، جارىشا اچىلعان جاپايى گۉلدۅر، جايلوونۇن سىزىقتارى ۅتۅ جاقشى، سۉرۅتكۅ تارتقانعا اياباي ىلايىقتۇۇ. ىلە ۅرۅۅنۉ دۉينۅدۅگۉ ۉچ چوڭ لاۋاندا ۅستۉرۅ تۇرعان جەردىن بئرى، ار جىلى جاي كەلىپ لاۋاندا گۉلۉ اچىلعاندا، كۉلگۉن كۅك تۉستۉۉ گۉل دەڭىزى سىدىرىم جەلدە ىرعالىپ قۇدۇم جەر ەنەدە سوزۇلۇپ جاتقان تۉشتۅي سەزىلەت. انىن باردىق جەرىندە لاۋاندا گۉلۉنۉن جىپار جىتى اڭقىپ تۇرات. نازىك ارى سۇس (سۇيداڭ) جىت القىپ ۅتۉۉ كۉچۉنۅ باي، قۇدۇم قاندان ۅتۉپ رۇحۇنا جەتكەندەي.

ىلەگە بارعاندا سايرام كۅلۉنۅن ۅتۅت، 5-ايدىن اقىرىنداعى سايرام كۅلۉ ۅتۅ قووز، قووزدۇعۇنا سۅز جەتپەيت، كۅپكۅك كۅل سۇۇسۇنا كۅز جەتكىسىز، ۇي، قويلور قۇدۇم جىلدىزدارداي جايلوودو جىمىڭداپ، الىستان قاراعاندا دەڭىز مەنەن اسمان تۇتاشىپ تۇرعان جەردە توولوردۇن ۇلانىپ كەتكەن كۅرۉنۉشۉ مەنەن بۇلۇتتاردى كۅرگۅلۉ بولوت، كۅز الدىڭىزداعىلاردىن باردىعىن ۇشۇل جەردە تۇرۇپ، ەچ نەرسەنى قىيالداباي سۉرۅتكۅ تارتىپ الساڭىز ۇشۇنۇن ۅزۉ جەتكىلىكتۉۉ!

ار جىلى 5-اي ـــ شياڭگىلىلانىن ەڭ قووز مەزگىلى، انىن قووزدۇعۇ گۉلدۅن ۉزۉرلۅنۉۉ عانا بولۇپ قالباي، كۉكۉك گۉلدۅرۉنۉن كۅركۉ قۇدۇم سۉرۅتتۅي ادامدى ۅزۉنۅ تارتىپ تۇرات.

كۅپكۅك اسمان، توونۇن باارى جەرىندە اچىلعان كۉكۉك گۉلۉ، سىردۇۇ ارى جىمجىرت نومدۇ ساقتاپ جانا ۇلانتىپ كەلە جاتقان بۇتقانالار جانا ايباتتۇۇ قارلۇۇ توولور، داعى اتىزدارداعى جايقالعان بۇۇدايلار، وشوندوي ەلە اتى بەلگىسىز توو بوورۇندا اچىلعان جاپايى گۉل-چەچتەر گۉل دەڭىزىنىن ىچىندە تۇرساڭىز جان دۉينۅڭۉز جارقىي تۉشۅت .... 5-ايدا شياڭگىلىلاعا بارساڭىز تۅمۅندۅكۉ جەتى كۅرك تۉيۉنۉن كۅرۉشتۉ ۇنتۇپ قالباڭىز: پۇداسو ماملەكەتتىك باقچا، بايما قارلۇۇ تووسۇ، بۇعدا كۅلۉ، چئيان حۇشان تووسۇ، شى لئ حۇاشئ. ياڭ تاڭچۉ، بالاگىزوڭ چوڭ قاپچىعايى، چوڭ كىچىك دالا گۉل-چەچەكتەرى.

البەتتە كۉكۉك گۉلۉ بۉر اچقان بۇل ۉچ لەنىيانى داعى ۇنۇتتا قالتىرباڭىز.

بئرىنچى لئنىيا: حۇتئياۋ قاپچىعايىنان- لاشياۋجۇڭديەنگە  (بىرىكمە قىشتاق، حىپئڭ قىشتاعى)- نابجا دەڭىز-نئپا باتىش اچا جولۇ-دىچىن بىنزىلان بازارى-بايما قارلۇۇ تووسۇ

ەكىنچى لئنىيا: شياڭگىرىللادان-بەيشۉيتەي-ۉچ توسمو اچا جولۇ-لوپ ايىلىنىن بىرىكمە يئزۇ ايىلى.

ۉچۉنچۉ لئنىيا: شياڭگىرىللا شاارى شئلىيان پىن جىلعا ووزۇ- چئزۇڭ-ۋىيشىتا شاارى-ۋىيشىى وودانىنىن پان تىيانگى ايىلى.

كىشىلىك جاشوودوقۇ ەڭ جاقشى ساياقات، مۉمكۉن بئر بەيتاانىش جەردە، بئر تۉردۉۉ ۇزۇنعا سوزۇلعان ايرىلۇۇنۇن بايقاعاندا تااسىرلەنۉۉ بولسو كەرەك. 5-ايداعى شانگىرىلانىن، قۇشتار سايراپ، سۇۇسۇ تۇنۇق اسمانى اچىق، تووسۇ جاشىل كۅرۉنۉشۉ قووز، اباسى جانعا جاعىمدۇۇ.

چىيانداۋحۇ كۅلۉن بىلىشىڭىز مۉمكۉن، بئروق شئيانداۋ كۅلۉن ۇقپاعان بولۇشۇڭۇز مۉمكۉن. حۇبئيدىن حۇاڭشى دەگەن جەرىندە 46 مئڭ مو سۇۇ بەتىندە 1002 ارال بار. حاڭجوۋنۇن چيەندەۋ كۅلۉ، كانادا چيان داۋ كۅلۉ مەنەن بىرىگىپ «دۉينۅدۅكۉ ۉچ چوڭ چيەنداۋ كۅلۉ دەپ اتالات.

شئيانداۋ كۅلۉ داعى جىڭجوۋدوعۇ بئرىنچى ۇقمۇشتۇۇ كۅل دەگەن قووز اتى بار، انتكەنى بۇل جەردە اشىقچا اچۇۇ جوق، كۅلدۉن سۇۇسۇ اياباي تازا، كۅرۉنۉش داراجاسىنىن ەڭ بىيىك جەرى 7 مەتىر بولۇپ، ايتۇۇلارعا قاراعاندا بۇل جەردىن كۅل سۇۇسۇن ال تۇرعاي تىكەلەي ىچكەنگە داعى بولوت ەكەن.
 جايدىن ەڭ تامىز ىسىق كۉندۅرۉ كۉندۅلۉك ورتوچو تەمپراتۇراسى 25 گىرادۇس ايلاناسىندا بولۇپ، قىش كۉندۅرۉ 8 سەلتسىي گىرادۇس ايلاناسىندا، كۅل جەەگىندە ۉڭكۉر كۅپ، ۉڭكۉردۉن ىچىندە پايدا بولعون ارىق پايدا بولعون. 1002 ارال 32 چارچى كىلومەتىر كەلە تۇرعان سۇۇ بەتىندە بولۇپ، قۇدۇم سامان جولۇ جىلدىز تۉركۉمۉنۅ وقشويت. 

 قووزدۇعۇنا چىنىندا سۅز كەتپەيت! شئيانداۋ كۅلۉنۉن كۅركۅمدۉگۉنۅ كۅپ سۅز ايتۇۇنۇن قاجەتى جوق، ەرتەڭ مەنەن بۇلۇتتار قۇرچاپ تۇرعان شئيانداۋ كۅلۉ قۇدۇم اسمان مەنەن جەردىن ايىرماسى جوقتوي؛كەچ كىرگەندە، كۉن نۇرۇ باتا باشتاعان كەزدەكى شئيانداۋ كۅلۉنۉن قووزدۇعۇنا ەچ نەرسە تەڭ كەلە البايت؛ كەچىندە، بۇل جەردىن جىمجىرتتىعى ادامدى ارباپ الات.

شئىيانداۋ كۅلۉ باتىش، چىعىش ەكى لئنىيا دەپ ەكىگە بۅلۉنۅت، ەگەر ۇباقىت جار بەرسە بۇل ەكى لئنىيانى جالعاشتىرىپ كۅڭۉل اچقالى بولوت.
چىعىش لئنىيا: گۇەنيىنتوڭ-جاپايى ارال-دىنوزاۋۇر ارالى، بۉتكۉل لەنىيا ۉچۉن بولول مەنەن ۉچ سااتتان اشۇۇن ۇباقىت كەتەت.
 باتىش لئنىيا: كۅل سۉرۅتۉ كارىدورۇـ شئيانفۇشان تووسۇ- شئيانلوڭشان تووسۇ، بۉتكۉل لئنىيا ۉچۉن بولجول مەنەن 14 ساات ۇباقىت كەتەت.
مىندان باشقا سۅزسۉز بىيىكە چىعىپ شئيانداۋ كۅلۉنۉن بۉتكۉل كۅرۉنۉشۉن كۅرگۅندۅ قاراڭعىلىقتان جارىقتىققا چىققانداي سەزىم پايدا قىلات.

ادامدى ۅزۉنۅ ەلىكتىرگەن كۅلدۉن كۅركۉنۅن سىرت داعى شئيانداۋ كۅلۉندۅ داعى بئر ەستەتىكالدىق اينەك اسما جول بار، بۇل جولدۇن ەڭ بىيىك گورزونتال سىزىعىنىن ارالىعى 220 مەتىر، جالپى ۇزۇندۇعۇ 780 مەتىر، قۇدۇم اسما جول تىك جار قايچىعايىندا ىلنىپ تۇرعانداي، قوقۇسۇنان ەلە ماش مۇش ۅنۅرۉ جۅنۉندۅكۉ اڭگەمەلەردەگى كەيىپكەرلەر تامدان تامعا ۇچۇپ جۉرگۅندۅي تااسئر بەرەت.
  
ەرتەڭ مەنەن تۇماندار توو اراسىنان كۅتۅرۉلۉپ، جىلۇۇ كۉن نۇرۇندا تەپكىچ سىمال اتىزدار جايناپ تۇرعان كۅل سۇۇسۇ جەڭىل چايپالىپ قۇدۇم تئزىپ قويعون بەرمەتتەردەي كۉمۉش تۉستۉۉ ايباتتۇۇ قووز كۅركۉ ادامدى تاڭ قالتىرات.
5-ايدا قايسى جەرگە بارىپ ساياقاتتونۇ ويلوندۇڭۇزبۇ؟

بايلانىشتۇۇ ماقالا
ىرلار
سايتتىن باسما ۇقۇعۇ شئنجاڭ ەل رادىيو ئستانسىياسىنا تااندىق
بۇل سايتتان ۇرۇقساتسىز ماالىمات الۇۇعا بولبويت.