باشقى بەترادىيو ۇعۇۇىشكەرلەرسۉرۅتتۅر
ىر-كۉۉلۅرسۉرۅتتۅركىلىپتەررادىيو بەرۉۉلۅرۉن تانداپ ۇعۇۇ
جاڭىلىقتار
جامىنچى قانتىپ ەل اراسىنداعى ايالداردىن توي جاساعاندا كىيۉۉچۉ توي كىيمىنە ايلانعان
   2018-05-11 21:22:42     xjbs   

   تاڭ دوورۇنۇن اقىنى باي جۉيىنىن: «قىزىل جاشىل كۅك گۉلگۉن، كۅينۅگۉنۉن ەتەگى، كۅزۉم تۇنۇپ كۅپ تۇردۇم، كىمگە جار بولۇپ كەتەت دەپ» دەگەن ىر ساپتارىن وقۇعان سايىن، ىلگەركى باشتارىنا تاجى كىيىپ، جەلەك جامىنىپ ۇزاتىلا تۇرعان قىزداردىن ۅمۉرۉندۅگۉ ەڭ باقتىلۇۇ كۉندۅرۉندۅ گۉلدۅي بولۇپ، جۉزۉنۅن نۇر تاامپ، باقىتقا بۅلۅنگۅن ۇچۇرۇ ەلەستەيت. ىلگەرى اق سۅۅكتۅر ايالداردىن ىراسمئي كىيىم- كەچەلەرىن، ماملەكەتتىك چوڭ قىيمىلدارعا، ورچۇندۇۇ چوعۇلۇشتارعا بارعاندا كىيۉۉسۉنۅ ۇرۇقسات بەرگەن، انىن ۉستۉنۅ پادىشانىن بەلگىلەمەسى دا بار، تەك قىزدى ۇزاتاار كەزدە انان جامىنچى كىيۉۉسۉنۅ بولوت. اندايدا جامىنچى قانتىپ ەل اراسىنداعى ايالداردىن توي جاساعاندا كىيۉۉچۉ توي كىيمىنە ايلاندى؟
  جامىنچىنىن كۅرۉنۉشۉ ەكى تۉستۅگۉ لئنتانى بىرىكتىرىپ قويعوندوي كۅرۉنۅت، ۉستۉنۅ تۉردۉۉ ويۇۇلار باسىلعان، انى كىيگەندە موينۇنان ايلاندىرىپ كىيگەن، دالىعا جامىنىپ، موينۇنا التىنعا بەكىتكەن قاش تاشىن تاعىپ الچۇ. ساۋ لئفاڭ مۇعالىمدىن تانىشتىرۇۇسۇنا قاراعاندا: جامىنچى جئن دوورۇندا پايدا بولعون، ۅمۉر ەستەلىكتەرىنىن كىيىم- كەچە تۉرلۅرۉندۅ: جئن دوورۇنداعى يۇڭجىيادا جامىنچىنى پادىشا ايىمدارىنان تارتىپ بااردىعى كىيىشەت، دەپ جازىلعان ەكەن. سۉي، تاڭ دوورۇنان كىيىن، ايالدار ار تۉردۉۉ ورۇنداردا، مئساالى: ەمگەك قىلعاندا، كۅڭۉل اچقاندا جە سىرتقا چىققاندا تور جامىنچى جامىنعان. بۇل كىيىم ادامدىن كۅزۉنۅ ۅتۅ جاقشى كۅرۉنگۅندۉكتۅن، انى تۉستۉۉ جامىنچى دەپ اتاعان.

      سوڭ دوورۇنا كەلگەندە، جامىنچى اق سۅۅك ايالدارىنىن ىراسمئي كىيىم- كەچەگى قاتارىندا قارالعان. كۅيۅۅسۉنۉنۉن جە  ۇۇلۇنۇن داراجاسىنىن جوعورۇ-تۅمۅندۉگۉنۅ قاراي جامىنچىنىن ۉلگۉسۉ دا بئرى-بىرىنە وقشوبويت ەكەن. فۇجىيانداعى تۉشتۉك سوڭ دوورۇنا تااندىق كۅرۉستۅندۉكتۅردۅ تابىلعان، سوڭ دوورۇنداعى جامىنچىنىن كۅرۉنۉشۉ گۉلدۉ ۅرنۅك قىلعان ەكى ىچكە بەلدەمچى،  ۇزۇن بەلدىگى جاعىنان ۇچۇ قىردۇۇ فورما قالىپتانىپ v تامعاسى فورماسىن قالىپتاشتىرعان. انى كىيگەندە ەكى بەلدەمچىنى ىيىنگە سالىپ، موينۇنۇن ارتىنان بىرىكتىرىپ، ۉچ بۇرۇچۇ  كۅكۉرۅگۉنۅ تۇۇرا كەلگەن،  تۅشۉنۅ چوڭ تومولوق التىن جە قاش تاش تاعىپ كۅرۉنۉكتۅندۉرگۅن.  ۇشۇنداي جامىنچى سوڭ دوورۇندا ۇلۇۇ بايبىچەنىن دايىما كىيە تۇرعان كىيمىنىن بئر تۉرۉ بولعون. مئڭ دوورۇندا جامىنچى كىچىرەيىپ جوولۇققا ۅزگۅرگۅن، چىڭ پادىشالىعىنىن  جامىنچىسى مايكە سىياقتۇۇعا ۅزگۅرگۅن، ارالىعى مونچوق مارجاندار مەنەن  تولتۇرعان، مونچوق مارجاندار كۉيۅۅسۉنۉن جە بالاسىنىن داراجاسىنا قاراي بەلگىلەنىپ، اسكەرىي باشچىلاردىن ايالدارى مەنەن ەنەلەرى ايباناتتىن ۅرنۅگۉ سالىنعان جامىنچىنى، قۇشتۇن ۅرنۅگۉ سالىنعان جامىنچى جامىنعان.

سوڭ پادىشالىعىنان كىيىن، تاجى مەنەن جامىنچىنىن بەلگىلۉۉ داراجالۇۇ ايىمدار عانا كىيىپ جۉرۉۉسۉنۅ بولو تۇرعان بەلگىلەمە چىققان.  ارتىنان داعى جۅرۅگۅلۉۉ قىز ۇزاتۇۇدا كىيۉۉچۉ سالتتىق كىيىمگە ۅزگۅرگۅن. داراجاعا قاراي كىيىم كىيۉۉگۅ كۅڭۉل بۅلگۅن وشول ۇچۇردا، قىزداردى ۇزاتۇۇچۇ كەزدە تاجى كىيىپ، جامىنچى جامىنۇۇسۇنا جول قويۇلۇپ، ابدان قووز بولۇپ، جوعورۇ جاقتان قاندايچا ماقۇلدانعان؟ ساۋ لئفاڭ مۇعالىم: مۇنۇن ارت جاعىندا بئر تااسىردۉۉ اڭگەمە بار دەپ تاانىشتىردى. 

   ايتۇۇلارعا قاراعاندا ، تۉندۉك سوڭ پادىشالىعىنىن اقىرقى جىلدارىندا، جئن اسكەرلەرى تۉشتۉككۅ چابۇۇلعا ۅتۉپ،  پادىشا ايىمدارى كۇڭگۅ ايلانعان، سۇڭ حۇيزۇڭدۇن ۇۇلۇ كاڭ بەگى جاۋگۇ وردودون قاچىپ چىعىپ، چاڭجياڭ دارىياسىنىن تۉشتۉگۉنۅ تىكەلەي جول العان. شىدىيان چەك اراسىنا قاراشتۇۇ چئيانجىن قىشتاعىنا كەلگەندە، جول چەتىندەگى بئر كۅۅنۅ بۇتقانانى كۅرۉپ قالات، بۇتقانانىن الدىنداعى مايداندا بئر قىز ولتۇرات. قىز كاڭ بەگىنىن قاچىپ كەلگەنىن كۅرگۅندۅن كىيىن،  شاشىلىش انى سەبەتتىن استىنا جاشىرات دا، ۅزۉ مۇرداعىسىنداي چارباقتىن ۉستۉندۅ وتۇرا بەرەت. جئن اسكەرلەرى جاناعى قىزدان ۇشۇل جەردەن ۅتكۅن بئر ادامدى كۅردۉڭبۉ دەپ سۇرايت، قىز اشىقپاي قولۇن كۅتۅرۉپ ال تۉشتۉككۅ قاراي قاچىپ كەتتى دەپ تۉشتۉك جاقتى كۅرسۅتۅت. جئن اسكەرلەرى ىشەنىپ تۉشتۉككۅ قاراي قۇۇپ جۅنۅيت. تانىيجادا كاڭ بەگى اجال ووزۇنان امان قالىپ، قىزعا ىراازىچىلىق ايتقاندا، كۅز الدىنداعى قىزدى جاقتىرىپ، ۅزۉ الىپ جۉرگۅن قىزىل جوولۇعۇن قىزعا بەرىپ، ۅزۉن تاانىشتىرىپ: كەلەر جىلى ۇشۇل كۉنۉ سەنىن ايىلىڭا كەلەمىن، وشول كەزدە سەن قولۇڭداعى ۇشۇل قىزىل جوولۇقتۇ بۇلقالاساڭ مەن سەنى تاانىيمىن-دەپ ۇبادا بەرەت. كاڭ بەگى حاڭجۇۋعا كەلگەندەن كىيىن قول قۇراپ، تۉشتۉك سۇڭ پادىشالىعىنىن پادىشاسى بولعوندون كىيىن، ۇباداسى بويۇنچا جاناعى قىزدى ىزدەپ بارسا، قىز بۇل جەردەگى ەركىن تۇرمۇشتۇ، ەل جۇرتۇن قىيباي، وردوعو بارعىسى كەلبەيت، بئروق پادىشانىن جارلىعىنا قارشى چىعۇۇدان قورقوت. وشەنتىپ ال كۅپ قىزىل چۉپۉرۅك دايىنداتىپ، پادىشا كەلگەن كۉنۉ ايىلداعى ەجە-سىڭدىلەرىنىن بارى قىزىل چۉپۉرۅك بۇلقالاپ تۇرۇشات، پادىشا قالىڭ قىزدىن اراسىنان تىگى قىزدى تاانىي الباي ابدان قىينالات، بئروق اجال ووزۇنان امان الىپ قالعاندىعى ۉچۉن پادىشا: «جەجياڭداعى ايالدار تاجى كىيىپ، جامىنچى جامىنۇۇسۇنا بولوت» دەگەن جارلىق چىعارات. مۇنۇسۇ جانىنداعى ەەرچىپ جۉرگۅن مانساپتارلارىنىن باشىن قاتىرات، الار: «مىنداي بولسو قانداي بولور ەكەن؟» دەپ پادىشاعا دارتىن ايتات، پادىشا ويلونۇپ: مۇنۇن ەمنەسىنە قىينالاسىڭار، قىزدار ۇزاتىلعاندا تاجى كىيىپ، جامىنچى جامىنسا بولدۇ دا!» دەيت. وشوندون باشتاپ، قىزدى ۇزاتاردا تاجى كىيىپ، جامىنچى جامىنىپ، قىزىل كۅينۅك كىيىپ، كاڭ بەگى بەرگەن قىزىل جوولۇقتۇ بەتتەرىنە جااپ الۇۇنۇ دا ۇنۇتپاعان ەكەن. بۇل سالت ۇرپاقتان- ۇرپاققا جالعاشىپ بۉگۉنكۉ كۉنگۅ جەتكەن، مۇنۇ قارى-جاشتىن بارى بىلەت.

  جامىنچىنى جامىنعاندان كىيىن، تاجىنى كىيۉۉ كەرەك. اقسۅۅك ايالداردىن كىيىمى بولسۇن، قاراپايىم ەلدىن قىزدارى ۇزاتىلعاندا كىيگەن كىيىمدەرى بولسۇن، بۇل ەكۅۅنۉن بئرى كەم بولسو بولبويت. جازما ماتەرىيالدارعا نەگىزدەلگەندە، ايالداردىن القا-مونچوقتورۇنداعى بۇۇدايىق جاسالعاسى حان پادىشالىعى دوورۇندا جارىققا چىققان ەكەن. وشول كەزدەگى پادىشانىن چوڭ ەنەسى جانا ۅز ەنەسىنىن چاچ تۅۅنۅگۉچۉندۅ بۇۇدايىق بەلگىسى بولعون. تاڭ پادىشالىعى دوورۇنا كەلگەندە، پادىشا ايىمى سىيلۇۇ قونوق قابىلداعاندا كىيگەن كىيىمدەرىنە چوڭ-كىچىك گۉل جانا ۅرنۅكتۅر تۉشۉرۉلگۅن. سۇڭ پادىشالىعى دوورۇندا، تاجىنى اقسۅۅك ايالدار كۅپ تاعىشقان. سۇڭ دوورۇنداعى تاجى اداتتا كۉمۉشتۅن جاسالعان، سىرتىن اجىداار، بۇۇدايىق، مارجان جانا گۉلدۅر مەنەن ۅرنۅكتۅپ، تۉردۉۉ اسىل تاشتار مەنەن جاسالعالاعان. «سۇڭ پادىشالىعى تارىحى-ۉي كىيىمى سانجىراسى»ندا، پادىشا ايىمىنىن تاجىسىن ۅزگۅچۅ اجىداار گۉلۉنۉن ۅستۉنۅ مارجان تاعىپ، التىن كۉمۉش جالاتىلعان جىپتەر اجىداار كەلبەتىن جانا 24 تۉپ گۉل ايلاندىرىپ سايىلات، دەپ جازىلعان.

      ادابئي چىعارمالاردا دايىما تاجى كىيىپ، جامىنچى جامىنعاندار دەپ جامىنچى مەنەن تاجىنى بىرگە ايتات، بۇل مۇرداعى زامانداعى ايالداردىن جاقتىرعان بۇيۇمۇ عانا ەمەس، ادابئياتچىلاردىن دا جاقتىرىپ سۉرۅتتۅگۅن جاقشى نەرسەسىنە ايلانعان. ال ەمى ۇعارماندارعا ەڭ تاانىشى «قىزىل سارايداعى تۉش» بولسو كەرەك. بۇل تەلە سەرىيالدىن 5-بۅلۉمۉندۅ جئيا باۋيۉ، جووعازىن گۉلۉندۅي قۇلپۇرعان جئن لئڭدىن 12 قىزىنىن تىزىمدىگى جازىلعان جارلىقتى چىعارات، لئي ۋاندىن ىرىندا «كۅكتۅمدۅ شابداالى، المۇرت بۉچۉر بايلاعان، جەمىشىن كىم كۅرۅر، انىن اعىن سۇۇداي تازالىعىنا ئچ كۉيدۉرۉنۉن اجاتى باربى، جاپالۇۇ ۅمۉرۉ ەلگە تاڭسىق ەمەس» دەپ جازعانداي ەلدىن بارى بىلەتۇرعان، وشوندوعۇ سىزعان بئر تاشتەك گۉل، وشوندوي ەلە جانىنداعى جاناعى قىز، وقۇرماندارعا انسايىن تەرەڭ تااسىر قالتىرعان. سۉرۅتتۅگۉ ايالدىن كىيگەنى دال تاجى مەنەن جامىنچى ەلە.

  ۇچۇردا، جاڭىدان توي جاساعانداردىن كۅبۉ اپپاق توي كۅينۅگۉن كىيىشتى جاقتىرات، ال جۇڭگوچو توي سالتىندا، تاجى مەنەن جامىنچى توي جاسايتۇرعان ايرىم جاشتاردىن تاندووسۇنا ايلاندى. ال قووز ارى تەڭدەشسىز كىيىم مادانئياتى قاتارىندا، تۉبۅلۉك جالعاشا بەرەت. توي كەچەلىگىندە، جاڭى اعىمعا نەگىز جۇڭگوچو نىكە كىيىم ازىرقى زامانداعى جوبولووچۇلاردىن ۅزگۅرتۉپ جوبولووسۇ مەنەن، قايرادان بازارىن تااپ، چىعىشتىن ۅزۉندۉك ۅزگۅچۅلۉگۉنۅ ەە مادانئياتىن چاعىلدىرۇۇدا.

 

بايلانىشتۇۇ ماقالا
ىرلار
سايتتىن باسما ۇقۇعۇ شئنجاڭ ەل رادىيو ئستانسىياسىنا تااندىق
بۇل سايتتان ۇرۇقساتسىز ماالىمات الۇۇعا بولبويت.